Mutsuzluktan söz etmek istiyorum
Dikey ve yatay mutsuzluktan
Mükemmel mutsuzluğundan insansoyunun
Sevgim acıyor

Biz giz dolu bir şey yaşadık
Onlarda orada yaşadılar
Bir dağın çarpıklığını
bir sevinç sanarak

Düşünürken buldum kayayı.
Otlarla konuşmaktan geliyordum.
Ölü bir yaprak, adını unutmuş bir sokak,
sav dolu bir tümce, suçlu bir ırmak,
bir de partal bir kuş yürüyorduk.
Bir atlı karıncaydı yaşamak, onu yürüyorduk.
Bilirim sözcüklerin ulaştığı yere hiçbir şey erişemez.
İsa ile Karahisari'nin gömlekleri dikişsizdi.
Sözcükler bunu gördü.
(Ey görünmezlik! Elimden tut.
Gecede sözcüklerin ağırlığı daha bir artıyor.

‘Küçük Anılar’ı José Saramago, yaklaşık iki yıl kadar önce kaleme almış. Anlattığı günlerden ortalama yetmiş yıl sonra. Bir insanı, seksenli yaşlarında böylesine bir berraklıkla çocukluk yıllarına götüren, pürüzsüz bir dille o yılları aktarmasına neden olan şey kitabın bir yerinde ‘şimdi madalyonu çevirip öbür yüzünü gösterecek cesareti bulmam gerekiyor’ sözlerinde yatıyor.Yazarın çocukluk ve ilkgençlik anılarını anlattığı Küçük Anılar adlı kitabını tam da doğum günü 16 Kasım’da okuyordum. 20. yüzyılın büyük bir kısmını yaşamış biri olarak, bir hayat içinde dünyanın o denli değiştiğine tanık olması bir an gözüme inanılmaz göründü. Aslında ailemde onunla yaşıt çok kişiden duyduklarımdan farklı değildi; hiçbir çağda çevre koşullarının, toplumsal alışkanlıkların, yaşam hızının bu denli şiddetli değişimine insanoğlunun tanık olmadığı gerçeği yine de sarsıcı geldi.

Pessoa’nın ‘Şeytanın Saati’ adlı kısa anlatısı modern zamanlardan günümüze kalan bir söz. Ve öylesine yoğun bir gerçeklik hissi barındırıyor ki insanın içi ürperiyor. Can havliyle konuşmak istiyorum, soluk bile almadan, kan ter içinde. Başka çarem kalmadığı için istiyorum konuşmayı. Neden böyle olduğunu ve neden başka türlü olmadığını anlamak istiyorum. Belki beni bir duyan olur da yardım eder bana belki (gerçi hiç umudum yok, ama yine de belli olmaz, denemek gerek). Knut Hamsun’la konuşmak istiyorum mesela; Dostoyevski’yle, Ibsen’le ve elbette kendisi de kendisini alt-kişiliklere bölmüş olan Pessoa’yla konuşmak istiyorum.